Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. Aksjologiczne podstawy prawa Przejdź do produktu na www.ksiegarnia.beck.pl Sp is t re śc i IX Spis treści Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. ................................................................................. VII Przedmowa ....................................................................................... XV Wykaz skrótów ................................................................................ XVII Bibliografia ..................................................................................... XXI Wykaz orzecznictwa ....................................................................... XXIX Wykaz źródeł ................................................................................... XXXV Wstęp ................................................................................................. 1 Rozdział I. Geneza .......................................................................... 7 § 1. Uwagi wstępne .................................................................... 7 I. Prawidłowości w umieszczaniu wstępów w konstytucjach ......................................................... 7 II. Kontrowersje terminologiczne ................................ 7 III. Obawy przed wprowadzaniem preambuły ........... 8 IV. Potrzeba legitymizacji porządku konstytucyjnego i funkcja systemotwórcza wartości ....................................................................... 10 V. Wstęp jako merytoryczne podsumowanie prac nad Konstytucją ......................................................... 12 § 2. Historyczne wzorce konstytucyjne .................................. 13 I. Uwagi wstępne ........................................................... 13 II. Konstytucja 3 Maja .................................................. 13 III. Konstytucja marcowa ............................................... 18 IV. Konstytucja PRL ........................................................ 19 V. Mała Konstytucja ..................................................... 21 X Spis treści § 3. Prace w Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego ........................................................................ 21 I. Kontekst ...................................................................... 21 1. Rola zasady kompromisu .................................... 21 2. Głosowania nad przyjęciem Konstytucji a opcja polityczna dominująca w Zgromadzeniu Narodowym i KKZN ........................................... 25 3. Konstytucja RP jako utrwalenie przemian politycznych lat 80-tych i 90-tych XX w. .......... 25 4. Tradycje ideowe ..................................................... 26 5. Przebieg prac ......................................................... 27 II. Preambuły w zgłoszonych projektach konstytucji 28 1. Uwagi wstępne ...................................................... 28 2. Projekt senacki ..................................................... 30 3. Projekt Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna .................................................... 31 4. Projekt Polskiego Stronnictwa Ludowego i Unii Pracy ............................................................ 32 5. Projekt obywatelski .............................................. 34 6. Projekt Porozumienia Centrum ........................ 34 III. Projekty zgłoszone w Podkomisji redakcyjnej, zagadnień ogólnych i przepisów wprowadzających Konstytucję ............................................................... 35 1. Uwagi wstępne ...................................................... 35 2. Projekt W. Cimoszewicza .................................... 36 3. Projekt T. Mazowieckiego–S. Wilkanowicza ..... 37 4. Projekt obywatelski – Projekt przedłożony przez P. Andrzejewskiego, A. Grześkowiak, K. Kamińskiego, L. Moczulskiego i J. Gwiżdża .... 41 5. Projekt senacki – Projekt przedłożony przez A. Grześkowiak, P. Andrzejewskiego, K. Kamińskiego, L. Moczulskiego i J. Gwiżdża ..... 42 6. Projekt J. Gwiżdża, H. Dyrdy, K. Kamińskiego, L. Moczulskiego i A. Grześkowiak ...................... 42 XI Spis treści 7. Projekt przedłożony przez S. Pastuszkę, M. Kurnatowską, W. Gołębiowskiego, M. Pomirskiego i S. Szatkowskiego ..................... 43 8. Projekt przedłożony przez Unię Pracy ............. 44 9. Projekt Sojuszu Lewicy Demokratycznej .......... 46 Rozdział II. Postanowienia ........................................................... 47 § 1. Uwagi wstępne .................................................................... 47 I. Spójność aksjologii Konstytucji RP ........................ 47 II. Aksjologiczne i metaaksjologiczne uzasadnienie Konstytucji RP ........................................................... 47 III. Struktura tekstu ........................................................ 49 § 2. „W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 r. możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie" .................... 49 I. Dobro Polski jako Ojczyzny .................................... 49 II. Suwerenność .............................................................. 50 III. Demokracja ............................................................... 52 § 3. „My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej" .............................................................. 54 I. Polityczna koncepcja narodu ................................... 54 II. Problem z „przedpaństwowym" charakterem suwerena ..................................................................... 54 § 4. „zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł" .................................................................. 56 I. Pluralizm światopoglądowy i wolność religijna ... 56 II. Uniwersalne wartości konstytucyjne ..................... 57 III. Sprawiedliwość .......................................................... 65 § 5. „równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego – Polski" ........................................................... 72 I. Zasada równości obywateli ...................................... 72 II. Dobro wspólne – Polska ........................................... 73 XII Spis treści III. Pierwszeństwo praw .................................................. 78 IV. Polska .......................................................................... 78 § 6. „wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach" ......................... 79 I. Kultura jako wartość konstytucyjna ...................... 79 II. Walka o niepodległość .............................................. 80 III. Chrześcijańskie dziedzictwo Narodu i ogólnoludzkie wartości .......................................... 80 § 7. „nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej" .............................................. 84 § 8. „zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku" ... 86 § 9. „złączeni więzami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po świecie" ...................................................... 87 I. Kulturowe pojęcie narodu ........................................ 87 II. Zasada umacniania więzów wspólnoty z rodakami .................................................................. 89 § 10. „świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej" .............................. 90 I. Dobro Rodziny Ludzkiej jako wartość konstytucyjna ............................................................. 90 II. Pozaprawna geneza konstytucyjnego pojęcia dobra Rodziny Ludzkiej ........................................... 93 § 11. „pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane" ........................................................... 95 § 12. „pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność" ................................... 97 § 13. „w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem" ..................................... 109 I. Umieszczenie wartości konstytucyjnych w szerszym kontekście aksjologicznym ................. 109 XIII Spis treści II. Uznanie relacji typu religijnego za wartość konstytucyjną ............................................................ 110 III. Powinnościowe aspekty wolności sumienia i wyznania .................................................................. 111 IV. Wolność sumienia i religii jako wartości legitymizujące porządek prawny ............................. 112 § 14. „ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot" ................................................... 113 I. Wartości stanowiące oparcie dla państwa ............. 113 II. Wolność i sprawiedliwość ........................................ 114 III. Podstawowe zasady organizujące życie wspólnoty państwowej ............................................. 114 IV. Zasada pomocniczości .............................................. 118 § 15. „Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali, wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi, a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej" ...... 126 I. Trzy wartości – zasady .............................................. 126 II. Godność człowieka ................................................... 128 1. Godność przyrodzona jako godność osobowa a inne typy godności ............................................ 128 2. Prawne a filozoficzne ujęcia godności osobowej ................................................................. 131 3. Problemy z uznaniem godności za pierwszą wartość konstytucyjną ......................................... 132 4. Godność w preambule a opieka nad osobami niepełnosprawnymi .............................................. 134 III. Prawo do wolności .................................................... 134 IV. Obowiązek solidarności z innymi .......................... 135 XIV Spis treści V.	Wartości	a	stosowanie	konstytucji ........................ 137 VI.	Obszary	realizacji	wartości ..................................... 138 Rozdział III. Konstytucyjna koncepcja wartości i status normatywny preambuły .......................................................... 139 §	1. Metaaksjologia	–	ugruntowanie	wartości konstytucyjnych ................................................................. 139 I.	Uznanie	ugruntowania	obiektywistycznego ........ 139 II.	Zdystansowanie	się	wobec	koncepcji	typu emotywistycznego .................................................... 140 III.	Ku	adekwatnej	koncepcji	wartości .......................... 141 §	2. Czy	preambuła	obowiązuje? ............................................. 145 I.	Uwagi	wstępne ........................................................... 145 II.	Prace	przygotowawcze .............................................. 147 III.	Doktryna	i	judykatura ............................................. 149 IV.	Orzecznictwo	Trybunału	Konstytucyjnego .......... 151 Uwagi podsumowujące .................................................................. 161 Skorowidze ....................................................................................... 163 1. Skorowidz	rzeczowy ............................................................... 163 2. Skorowidz	osób ....................................................................... 166 3. Skorowidz	sygnatur	orzeczeń ............................................... 170 Przejdź do księgarni