www.argument-journal.eu Published online: 30.12.2016 REPORTS / SPRAWOZDANIA * Dr hab., prof. nadzw. Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN, Instytut Filozofii i So‐ cjologii, Katedra Filozofii Kultury, Kraków. E ‐mail: marzenna.jakubczak@gmail.com. Vol. 6 (2/2016) pp. 519‐528 e ‐ISSN 2084 –1043 p ‐ISSN 2083 –6635 Gdzie spotykają się filozofowie Wschodu i Zachodu? Refleksje o filozofii porównawczej i konferencji w Honolulu „11th East ‐West Philosophers' Conference" Marzenna JAKUBCZAK* ABSTRACT Where do the East and West philosophers meet? Reflections on the 11th East ‐West Philosophers' Conference, Honolulu: The paper presents the idea of cross ‐cultural philosophy, which have inspired the organizers of the cyclic global conferences held at the University of Hawai'i at Mānoa, USA, since 1939. First, the author discusses some definitions of the comparative method applied in contemporary philosophy and promoted, among others, through the project of the "East ‐West Philosophers' Conference". Then, she reports the major themes and panel topics raised during the eleventh conference organized in Honolulu, May 25–31, 2016. KEYWORDS comparative philosophy; cross ‐cultural philosophy; world philosophies; polilogue; University of Hawai'i at Mānoa; East ‐West Philosophers' Conference 520 Marzenna JAKUBCZAK Cykl konferencji „East ‐West Philosophers' Conference" (dalej: EWPC), zaini‐ cjowany w 1939 roku przez trzech wybitnych filozofów i wizjonerów: Charlesa A. Moore'a (1901–1967), Gregga M. Sinclaira (1890–1976) i Wing ‐tsita Cha‐ na (1901–1994), stanowi największe światowe forum f i lozof i i porównaw‐ cze j (ang. comparative philosophy), stwarzające badaczom tradycji filozoficznych Wschodu i Zachodu doskonałą okazję do prezentacji bieżącego stanu wiedzy o po‐ szczególnych tradycjach i konfrontacji rozmaitych, wywodzących się z różnych kultur perspektyw poznawczych, metafizycznych i aksjologicznych (por. Kamins & Potter, 1998; Shook, 2005). Ta, najbardziej bodaj prestiżowa, interkulturowa konferencja filozoficzna organizowana jest co kilka lat1 przez Instytut Filozofii Uniwersytetu Hawajskiego (Department of Philosophy, University of Hawai'i at Mānoa, USA). Już sama lokalizacja - tj. archipelag na środku Pacyfiku, w pół drogi między Wschodem a Zachodem - sygnalizować ma przyjęcie globalnej perspektywy, pozwalającej na przekroczenie klasycznych podziałów na hermetycz‐ ne niegdyś tradycje filozoficzne, rozwijane w odrębnych kręgach cywilizacyjnych. EWPC jest okazją do zaprezentowania różnych języków i metod filozoficznych, zestawienia rozmaitych sposobów argumentacji i opartych na nich przekonań. Po‐ szczególne tradycje wschodniej i zachodniej filozofii wchodzą tu w dialog, a nawet polilog2, zasilając tym samym współczesną debatę filozoficzną i ukazując zróżnico‐ wanie możliwych odniesień społecznych, politycznych, religijnych czy etycznych. POLILOG, CZYLI SPOTKANIE NA ROZDROŻU FILOZOFII Ideę f i lozof i i porównawcze j3, leżącą u podstaw hawajskich konferen‐ cji, przybliża współcześnie wielu autorów, między innymi Hajime Nakamura (Syste my myślenia ludów Wschodu. Indie, Chiny, Tybet, Japonia, 2005), Rai‐ mondo Panikkar (What is comparative philosophy comparing?, 1989), Ben ‐Ami 1 Konferencja EWPC organizowana była dotąd ze zmienną częstotliwością, zwykle od 5 do 10 lat, a raz z przerwą sięgającą 20 lat. Poprzednie edycje miały miejsce w latach: 1939, 1949, 1959, 1964, 1969, 1989, 1995, 2000, 2005, 2011 i skupiały się na wybranym temacie, który sta‐ nowił ważne dla danego czasu zagadnienie filozoficzne, a zarazem wyzwanie etyczne, społeczno‐ ‐polityczne lub kulturowe. 2 Pojęcie pol i logu na gruncie kultury i filozofii propaguje między innymi Franz M. Wim‐ mer (Wimmer, 2000), który krytykuje europocentrycznie zorientowaną filozofię, wskazując na powszechną na Zachodzie tendencję do utożsamiania terminów „filozofia" i „filozofia eu‐ ropejska". Na marginesie warto zauważyć, że uczeni kwe stionujący wartość, a nawet sam fakt istnienia filozofii poza zachodnim kręgiem kultu rowym, okazują przeważnie respekt wobec filozofii arabskiej, rezerwując dla niej rozdział w powszechnej historii filozofii. Dzieje się tak zapewne dlatego, że czerpała ona inspirację bezpośrednio z tradycji greckiej. Niemniej jej zna‐ czenie rozpatruje się głównie w kontekście pośredniczenia w udostępnianiu światu zachodnie‐ mu pism Platona i Arystotelesa. 3 Problematyce tej poświęciłam już artykuł omawiający założenia, uprzedzenia i perspekty‐ wy współczesnej komparatystyki filozoficznej (Jakubczak, 2013: 341–355). Gdzie spotykają się filozofowie Wschodu i Zachodu? 521 Scharfstein (A comparative history of world philosophy, 1998), Ram Adhar Mall (Intercultural philosophy, 2000) czy Franz M. Wimmer (Interkulturelle Philoso- phie. Theorie und Geschichte, 1990). Dwaj ostatni propagują pojęcie f i lozof i i międz ykulturowej4. W jed nym ze swoich artykułów Wimmer zastanawia się, czy dla współczesnej filozofii istnieje jakaś trzecia droga poza europocentrycz‐ nie zorientowanym uniwersalizmem oraz regionalną etnofilozofią z typowym dla niej separatyzmem. W konkluzji opty mistycznie stwierdza, że „istnieje taka al‐ ternatywa: polega ona na zastosowaniu procedury, która nie jest już wyłącznie porównawcza czy «dia‐logiczna», ale raczej «polilogiczna»" (Wimmer, 1996: 57). Wimmer przekonuje, że pytania filozoficzne dotyczące fundamentalnych struktur rzeczywistości, poznawalności oraz prawomocności norm etycznych nie powinny być uznane za rozpatrzone i rozwiązane dopóty, dopóki różne tradycje filozoficzne nie włączą się w pol i log. Debata polilogiczna wymaga - zdaniem Wimme‐ ra - uznania relatywności pojęć i metod stosowanych przez poszczególne tra‐ dycje, a zarazem implikuje niecentryczny pogląd na historię ludzkiego myślenia. Dlatego też niemiecki badacz proponuje uznać negatywną zasadę porządkującą: „nigdy nie uznawaj filozoficznej tezy za dobrze ugruntowaną, jeśli głoszą ją auto‐ rzy reprezentujący tylko jedną tradycję kulturową" (Wimmer, 1996: 57). Nieco inne podejście do studiów porównawczych prezentuje Raimundo Panikkar, który propaguje tak zwaną f i lozof ię imparat yst yczną5. Jej za‐ daniem jest zestawianie i kontrastowanie idei pochodzących z różnych tradycji przy założeniu, iż są one egzemplifikacją niewspółmiernych systemów kulturo‐ wych i struktur myślowych. Można odnieść wrażenie, że tego rodzaju wstępne założenie zamyka drogę do rozwiązania zasadniczych problemów relatywizmu i uniwersalizmu kulturowego. Jednakże po nowoczesnej imparatystyce Panikkar oczekuje, iż zdoła przezwyciężyć mit schematu pojęciowego, czyli przekonanie, że wszelkie dyskusje czy konflikty poglądów, jakie występują mię dzy ludźmi przyjmującymi odmienne struktury pojęciowe, są próżne i bezcelowe, ponie‐ waż racjonalna dyskusja może toczyć się tylko w ramach jednego określonego systemu założeń. Panikkar podkreśla jednak, że celem imparatystyki jest prze‐ kroczenie „prowincjonalnie szowinistycznych poglądów oraz kultywacja posta‐ wy tolerancji i zrozumienia dla bogactwa ludzkiego doświadczenia" (Pa nikkar, 1989: 129). Filozofia imparatystyczna uświadamia nam, że niemal wszyst kie tradycje filozoficzne uznają siebie za niepowtarzalne i ostateczne wykładnie rze‐ czywistości, co podważa sensowność porównywania i zestawiania z sobą (com) 4 Na uwagę zasługuje istniejące od 1998 roku niemieckojęzyczne czasopismo Polylog. Ziet- schrift für Interkulturelles Philosophieren, dedykowane w całości interkulturowej problematyce fi‐ lozoficznej, w którego radzie redakcyjnej zasiadają obaj wspomniani ucze ni. Do lipca 2016 roku ukazało się 35 numerów pisma - http://www.polylog.net (dostęp: 30.10.2016). 5 Panikkar rezygnuje z pojęcia komparatystyki (od łac. com + parare - „porównywać"; samo parare znaczy „przygotować", „zaaranżować", „wykończyć") na rzecz imparatystyki (od łac. im + parare - „zestawiać razem"). Por. Panikkar, 1989: 127 i n. 522 Marzenna JAKUBCZAK jako równych sobie (par). Jednocześnie jednak dzięki imparatystyce możemy czerpać z róż nych filozoficznych doświadczeń przedstawicieli innych kultur. Owo czerpanie musi jednak mieć charakter refleksyjny i krytyczny, dzięki cze‐ mu uzmysłowimy sobie, że wszelkie filozofowanie napotyka na określone gra‐ nice i zawsze podej mowane jest z jednego - zaledwie - punktu widzenia. Filozofia imparatystycz na świadoma jest kontyngentnego i arbitralnego cha‐ rakteru własnych założeń oraz nieuchronnej konieczności oparcia się na ogra‐ niczonych co do zasięgu, niesprawdzalnych ostatecznie przedsądach. Panikkar dodaje, że imparatystyka gotowa jest kwestionować na wet własne podstawowe założenia, o ile domaga się tego jakakolwiek inna szkoła filozoficzna, gdyż nie ma kwestii nienegocjowalnych. Ponadto swym najważniej szym zadaniem czyni ona poszukiwanie źródła wszelkich filozoficznych dociekań. Otwarta jest też na dialog z innymi filozoficznymi koncepcjami, nie zaś tylko na dialektyczną konfrontację. Filozofia imparatystyczna zmierza do wypracowania własnej wizji rzeczywistości na drodze systematycznego włączania w swój obręb coraz szer‐ szego zakresu uniwersalnych ludzkich doświadczeń. Jednym z najważ niejszych środków tak rozumianej metody porównawczej jest hermeneutyka diatopiczna, która wymaga uznania istnienia obcego, odmiennego, lecz rów nie prawomoc‐ nego toposu, mythosu, ethosu, a być może i logosu, na których poszczególne kultury (nie wyłączając naszej własnej) opierają swoją wizję świata. Nie idzie tu jednak o demitologizację podstaw prawomocności tej czy innej kul tury, ale raczej o transmityzację, za sprawą której mity leżące u podstaw naszej własnej kultury - na przykład mit nauki czy racjonalności - ulegają pewnej transfor‐ macji już przez sam fakt uznania ich za mity. Metoda ta wymaga też swoistego, niezbęd nego przy przekraczaniu granic kulturowych, przedrozumienia, a przy‐ najmniej chęci odszyfrowania obcości bądź niezrozumiałej inności. Propono‐ wany przez Panikkara projekt filozofii imparatystycznej przewiduje również możliwość po równywania różnych wersji filozofii komparatywnej jako przy‐ kładów odnoszenia innych filozofii do własnej, traktowanej - świadomie lub bezwiednie - jako osta teczna płaszczyzna odniesienia. Rzecz jasna, zdaniem Panikkara imparatystyka wykracza znacznie poza komparatystykę. Do rozpowszechnienia perspektywy komparatystycznej na gruncie filozofii przyczyniły się także badania Wilhelma Halbfassa, odnoszące się zarówno do indyjskiej tradycji filozoficz nej, jak i europejskiej - w szczególności starożytnej myśli greckiej oraz nowożytnej filozofii niemieckiej. Dorobek Halbfassa okazał się nadzwyczaj inspirujący i szeroko dyskutowany. W swojej znakomitej pracy Indie i Europa (2008), zmierzając do pogodzenia konkurujących często z sobą perspektyw badawczych - filologicznej i filozoficz nej, Halbfass kreśli pro‐ jekt współczesnej ksenologi i jako globalnie zor ientowanej f i lozof i i. W swoich analizach korzysta między innymi z opracowanej przez Gadamera me‐ tody hermeneutycznej. Omawiając liczne nieporozumienia i błędne interpretacje towarzyszące próbom odczytania przez Europejczyków, a także samych Indusów, Gdzie spotykają się filozofowie Wschodu i Zachodu? 523 starożytnych sanskryckich tekstów, przekonuje, iż nieusuwalne z na szego po‐ znania przedsądy nie muszą wcale być przeszkodą w rozumieniu obcej tradycji filozoficznej. Po rozpoznaniu ich natury i odpowiednim zasymilowaniu przez ba‐ dacza, nasze przedsądy pozwalają interpretowanemu tekstowi zaprezen tować się w nowym świetle, ujawniającym jego unikatowość i obcość, a więc zmuszającym współczesnego odbiorcę do hermeneut ycznej konwers j i. Wśród badaczy młodszego pokolenia za popularyzacją filozofii porównaw‐ czej wyraźnie opowiada się między innymi Jonardon Ganeri, który w swoim manifeście „prze:kształconej filozofii" (ang. re:emergent philosophy)6, wyjaśnia dlaczego filozofia powinna mieć obecnie charakter globalny. Filozofia porównawcza, za którą się opowiadam, nie jest gałęzią filozofii ani odrębną filozoficzną metodą. Jest to raczej należyta heurystyka wprowadzana w danym momen‐ cie historii świata jako część globalnego dążenia do intelektualnej dekolonizac j i . Ambicją filozofii porównawczej ma być nie tyle wygenerowanie nowych filozoficznych wglądów, ile ochrona myślicieli w skolonizowanych krajach przed swoistą intelektualną podrzędnością narzuconą im w procesie kolonizacji (Ganeri, 2016: 134). Zdaniem Generiego już samo zetknięcie się z rozmaitymi filozoficznymi koncepcjami, które pochodzą z różnych regionów geograficznych lub są wy‐ tworem odrębnych społeczności językowych, uchodzić może za działanie twór‐ cze, stanowi bowiem doskonałą okazję do twórczej konfrontacji i fermentu, które mogą zaowocować wzbogaceniem bądź przekształceniem dotychczas sto‐ sowanych metod lub wypracowaniem całkiem nowej strategii dociekań filozo‐ ficznych (Ganeri, 2016: 139). Komparatystyczną perspektywę wobec historii filozofii reprezentują tak‐ że dwaj wieloletni redaktorzy prestiżowego czasopisma Philosophy East and West - Eliot Deutsch (Persons and valuable worlds. A global phi losophy, 2002) i obecny redaktor naczelny Roger T. Ames (Educations and their purposes. A con- versation among cultures, 2008). To pionierskie dla komparatystyki filozoficznej czasopismo, wydawane na Hawajach od 1951 roku, w całości dedykowane jest filozofii porównawczej. KONFERENCJA BADACZY FILOZOFII WSCHODU I ZACHODU Seria konferencji organizowanych na Uniwersytecie Hawajskim przez niemal osiemdziesięciu lat odniosła zamierzony sukces w promowaniu dialogu mię‐ dzy tradycjami filozoficznymi. Specjalnie na potrzeby konferencji zbudowano 6 Ganeri jako źródło inspiracji dla użytego przez siebie terminu wskazuje na Yuko Hasegawę, kuratorkę 11. biennale pt. „Re:emerge: Towards a New Cultural Geography", zorganizowanego przez Sharjah Art Foundation (SAF) w 2013 roku. 524 Marzenna JAKUBCZAK w 1960 roku na kampusie University of Hawai'i nowoczesny, otoczony pięknym japońskim ogrodem ośrodek konferencyjny East ‐West Center, gdzie co kilka lat spotykają się badacze filozofii Wschodu i Zachodu. Za cel konferencji po‐ czątkowo uznano budowanie atmosfery wzajemnego szacunku wobec całkowi‐ cie odrębnych kulturowo tradycji filozoficznych. Z czasem dyskusje toczące się między znawcami różnych tradycji rozbudzały coraz większe nadzieje na owocną intelektualną wymianę i wzajemną filozoficzną inspirację. Za każdym razem spotkanie w Honolulu skupiało się wokół innego głównego tematu, naświe‐ tlanego z różnych stron przez odwołania zarówno do myśli europejskiej, ame‐ rykańskiej, azjatyckiej czy afrykańskiej. Jedenasta z kolei edycja EWPC, która odbyła się w dniach 24–31 maja 2016, poświęcona była zagadnieniu „Miejsca" (Place)7. Tym razem w konferencji uczestniczyło ponad 300 filozofów i przed‐ stawicieli innych dyscyplin naukowych, reprezentujących około 40 krajów i nie mniej kulturowych perspektyw. Ogromne zaangażowanie dwóch głównych or‐ ganizatorów konferencji - Rogera T. Amesa (University of Hawai'i) i Petera D. Hershocka (East ‐West Center), postaci bardzo zasłużonych dla filozofii po‐ równawczej - zapewniło uczestnikom doskonałe warunki i atmosferę. Owoc‐ ne zabiegi organizatorów o pozyskanie szczodrych sponsorów przychylnych idei EWPC umożliwiły nie tylko odstąpienie od opłaty konferencyjnej i zapewnie‐ nie wszystkim uczestnikom konferencji wyżywienia oraz ciekawego programu kulturalnego, który pozwolił im nieco bliżej poznać mentalność rdzennej lud‐ ności Hawajskich Wysp, ale także pozwoliły na ufundowanie kilku grantów podróżnych dla młodych uczonych, w tym jednego z Polski. Filozoficzne znaczenia nadawane kategorii miejsca przez uczestników konfe‐ rencji - podczas wykładów plenarnych i równoległych paneli dyskusyjnych - obejmowały bardzo szerokie spektrum, poczynając od sensu przestrzennego, czyli fizycznej lokalizacji rozpatrywanej z perspektywy społeczno ‐kulturowej, przez moralne i estetyczne usytuowanie oraz zaangażowanie w kształtowa‐ nie przestrzeni, aż po abstrakcyjne konotacje poznawczego czy duchowego umiejscowienia. Omawiano między innymi miejsce jako przestrzeń oznaczoną i znaczącą (tj. dom, kraj etc.), umiejscowienie jako ugruntowanie, osadzenie się w konkretnym położeniu społecznym, politycznym czy etycznym, ale też miejsce utracone, czyli wykorzenienie (na przykład emigracja, bezdomność), a ponadto lokalność jako określony punkt wyjścia lub punkt widzenia uwa‐ runkowany kulturą i religijno ‐filozoficzną tradycją, uwzględniono też miejsce definiowane jako punkt docelowy, wyobrażenie dobrego miejsca - eutopia (na przykład ziemia obiecana, raj), miejsca idealnego poza czasem i wszelką zmianą. 7 Szczegółowy program konferencji oraz abstrakty przedstawionych w 2016 roku wystąpień dostępne są na oficjalnej stronie internetowej „East ‐West Philosophers' Conference": http:// hawaii.edu/phil/2016 ‐east ‐west ‐philosophers ‐conference ‐update (dostęp 20.11.2016). Gdzie spotykają się filozofowie Wschodu i Zachodu? 525 Nie sposób, rzecz jasna, szczegółowo omówić programu tej konferencji z uwagi na jej bardzo obszerny charakter. Bez wątpienia jednak to unikatowe w skali globalnej filozoficzne forum wolne było od europocentrycznych uprze‐ dzeń czy jednostronnego nachylenia metodologicznego - czy to kontynental‐ nego, czy analitycznego. Przenikały się, dopełniały, a niekiedy zderzały ze sobą rozmaite dyskursy, metody i argumentacje właściwe dla europejskich, amery‐ kańskich i azjatyckich, a także australijskich czy afrykańskich myślicieli, daw‐ nych i współczesnych. Wybór tematyczny wykładów plenarnych przedstawiał się następująco: 25 maja 2016 - Implacement and Displacement in the Light of Confucian Thought - Edward S. CASEY (SUNY Stony Brook) - On the Confucian Virtue of Shallow Roots - Robert C. NEVILLE (Boston University) - Place, Time, and Confucian Roots - CHENG Chung ‐ying (University of Hawai'i) 26 maja 2016 - Ethics without Forgiveness - Kwong ‐loi SHUN (UC Berkeley) - Presence: Place and Second -Personal Space - Stephen DARWALL (Yale University) - Blame's Efficacy and the Moral Community - George TSAI (University of Hawai'i) 27 maja 2016 - Ibn Al -Hytham from the Place to the Space: A Comparative Approach - Yom‐ na T. EL ‐KHOLY (Cairo University, Egypt) - Territory, Tribe, and Political Power: A Different View on Political Space in the Maghreb - Ridha A. CHENNOUFI (University of Tunis) - Places of Exile and the Diasporic Self: Forced Exile, Self -imposed Exile, and Exile in One's Mind - Tamara ALBERTINI (University of Hawai'i) 30 maja 2016 - Philosophical Exclusion and Conversational Practices - Amy OLBERDING (University of Oklahoma) - The Inescapable Contingency of the Dhamma: Applying the Buddhist Critique of Essences to Buddhism - Jeremy HENKEL (Wofford College) - A Place in the Margins: How the Philosophical Gourmet Report Shapes the Profession of Philosophy - Brian BRUYA (Eastern Michigan University) - Comparative Philosophy without Borders - Masato ISHIDA (University of Hawai'i), Ralph WEBER (University of Basel, Switzerland) 526 Marzenna JAKUBCZAK Tematy równoległych sesji panelowych (codziennie kilkunastu) obejmowały między innymi następujące zagadnienia: - Situating Death, Mourning, Birth and Rebirth - Journeying, Belonging, Dwelling - Placing Art in Inter ‐Cultural Conversation - Body, Mind, and Space - Creativity, Holism, and Agency - Confucian Persons in Moral Space - The Place of War - Dwelling, Hospitality, and Home - Intercultural Encounters as Philosophical Places - Taking Place in Hawaiian and Pacific Ways - Land and Climate - Dao as Place - The Place of Religious Experience - Placing Trauma, Conflict, and Peace - Places for Education - Ethics in Confucian Contexts - Daoist Places - Locating Knowledge - Ethos and the Environs - Mapping Place in Early Indian Philosophical Narratives - The Place of Friendship - Placing Poetry - Virtual Places - Philosophy and Geography - Love, Nostalgia, and Memory - Chinese Philosophy's Place in the Modern Academy - Learning to Dwell - The Places of Sun Yat ‐sen - The Place of Economic Justice - Placing Embodied Mind - Philosophy in the Places of Modernity - Property as Political Space - The Comparative Environmental Philosophy of J. Baird Callicott - Intellectually Safe Spaces: Philosophy for Children - Hawaiian Conceptions of Place and the Challenge of Colonialism - Public Spaces as Political Spaces - Classical Confucian Ethics and Its' 'Place' in Modernity Gdzie spotykają się filozofowie Wschodu i Zachodu? 527 Polskie środowisko reprezentowane było przez trzy osoby, które wygłosiły swo‐ je referaty w następujących panelach: Plac ing Embodied Mind - Opening the Space -Place of Disclosure: Subjectivity, Reflexivity and the Poise of Presence - (Chair) Bradley PARK (St. Mary's College of Maryland) - The Place of Buddhist Ethics in Mindfulness -Based Stress Reduction (MBSR) - Jill PETERS (University of Amsterdam, The Netherlands) - Does Space Exist? Buddhist Disputes on Ākāśa - Zhihua YAO (The Chinese University of Hong Kong) - Confucian Meditations: Localizing the Philosophizing Mind - Rafal BANKA (Jagiellonian University, Poland) Language, Knowledge and Presence - Speech in the Realm of Teeming Life: An Exploration of the Hengxian and the Qiwulun - Joanna GUZOWSKA (University of Warsaw, Poland) - Place -ing Chinese Epistemology on the Map: The Danger of Ignoring Place in Accounts of Knowledge - (Chair) Aaron B. CRELLER (University of North Florida) - I Am Here Now - The First and Last Truth - Marty HEITZ (Oklahoma State University) - From a Private Space to a Happy Place: Liu Zongzhou on 'Authoritative Persons Must Be Vigilant about Their Singularity' - Joseph E. HARROFF (Uni‐ versity of Hawai'i) Absence, Locat ion, and Place in Class ica l Indian Epistemolog y - The Place of Logic in Classical Indian Philosophy - Ethan MILLS (Univer‐ sity of Tennessee Chattanooga) - Locating the Self: Between Memory, Attention and Discrimination - Marzen‐ na JAKUBCZAK (Pedagogical University of Cracow, Poland) - Putting Words in their Place: Elliptical Completion through Postulation - (Chair) Malcolm KEATING (Yale ‐NUS College, Singapore) - Places of Knowing in Nyāya and Buddhist Philosophy: What 'Philosophy' Can- not Mean If It is Global Amy DONAHUE (Kennesaw State University) 528 Marzenna JAKUBCZAK BIBLIOGRAFIA Ames, R. T., Dissanayake, W., Kasulis, Th. P. (Red.). (1994). Self as person in Asian theory and practice. Albany: State University of New York. Deutsch, E. (2002). Persons and valuable worlds. A global philosophy. New York: Rowman & Littlefield Publishers. Ganeri, J. (2016). A manifesto for a re:emergent philosophy; Reflections on re:emergent phi‐ losophy. Confluence: An Online Journal of World Philosophies, 4, 134–141, 164–186. Halbfass, W. (2008). Indie i Europa. Próba porozumienia na gruncie filozoficznym. (Przeł. M. Nowakowska & R. Piotrowski). Warszawa: Dialog. [Pierwsze wyd. w j. niem. Basel– –Stutt gart 1981; wyd. poprawione w j. ang. Delhi 1988]. Jakubczak, M. (2013). Komparatystyka na gruncie filozofii. Założenia, uprzedzenia i perspek‐ tywy. Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, 58, 341–355. Kamins, R. M. & Potter, R. E. (1998). Malamalama: A history of the University of Hawai'i. Honolulu: University of Hawai'i Press. Mall, R. A. (2000). Intercultural philosophy. New York: Rowman & Littlefield Publishers. Nakamura, H. (2005). Systemy myślenia ludów Wschodu. Indie, Chiny, Tybet, Japonia. (Przeł. M. Kanert & W. Szkudlarczyk‐Brkić). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskie‐ go. [Pierwsze wyd. w jęz. ang. Honolulu: East‐West Center Press, 1964]. Panikkar, R. (1989). What is comparative philosophy comparing? (s. 116–136). W: G. J. Larson & E. Deutsch (Red.). Interpreting across boundaries. New essays in comparative philosophy. Delhi: Motilal Banarsidass. Scharfstein, B.‐A. (1998). A comparative history of world philosophy. From the Upanishads to Kant. New York: State University of New York Press. Shook, J. R. (Red.) (2005). Dictionary of modern American philosophers (t. 1). Padstow: Thoem‐ mes Continuum. Wimmer, F. M. (1990). Interkulturelle Philosophie. Theorie und Geschichte. Wien: Passagen. Wimmer, F. M. (1996). Is intercultural philosophy a new branch or a new orien tation in philoso- phy? (s. 45–57). W: G. D'Souza (Red.). Interculturality of philosophy and religion. Bangalore: National Biblical Catechetical and Liturgical Centre. Wimmer, F. M. (2000). Tezy, warunki i zadania filozofii o orientacji interkulturo wej. (Przeł. J. Stuchlik). Kwartalnik Filozoficzny, 28(1), 167–178.