www.argument-journal.eu Published online: 12.04.2016 Daniel Dennett i Alvin Plantinga, Nauka i religia. Czy można je pogodzić? Przeł. Michał Furman i Łukasz Kwiatek Kraków: Wydawnictwo Copernicus Center Press, 2014, 146 s. ISBN 978–837886–110–2 W 2014 roku wydawnictwo Copernicus Center Press opublikowało książkę pod tytułem Nauka i religia. Czy można je pogodzić? w ramach serii Nauka i Religia. Ta niewielkich rozmiarów pozycja licząca około 130 stron stanowi zapis sporu między Danielem Dennettem i Alvinem Plantingą, zainicjowanego w 2009 roku podczas Zjazdu Centralnego Oddziału Amerykańskiego Stowarzyszenia Filozoficznego w Chicago. Daniel Dannett to amerykański filozof umysłu i nauki, zwolennik neodarwinizmu i zagorzały ateista, Alvin Plantinga zaś jest metafizykiem, epistemologiem, również Amerykaninem, uważanym za jednego z najważniejszych, współczesnych, chrześcijańskich filozofów analitycznych1. Sylwetki obu filozofów, których oblicza zdobią okładkę, przybliżają czytelnikom we wstępie Mateusz Hohol i Łukasz Kwiatek. W recenzowanym tomie światowej sławy filozofowie przeprowadzili ciekawą polemikę, konfrontując perspektywy teistyczną z ateistyczną w oparciu o metodę analityczną, która w pełni eksponuje odmienność tych ujęć. W przedmowie do wydania polskiego, której celem jest nakreślenie kontekstu, napotykamy jednak zbędne relacjonowanie części właściwej, co budzi zniecierpliwienie czytelnika. W toczącym się w sześciu rozdziałach dialogu między filozofami Alvin Plan‐ tinga stawia cztery tezy. Twierdzi, że teorię ewolucji można pogodzić z poglądami 1 Określenie „chrześcijański" jest rozpowszechnione zwłaszcza w Polsce i zasadniczo modyfikuje pierwotny sens analityczny i opisowy terminu „filozofia analityczna". Vol. 5 (2/2015) pp. 541–542 e ‐ISSN 2084 –1043 p‐ISSN 2083 –6635 542 Book reviews and notes / Recenzje książek i noty teistycznymi. Jego zdaniem argumenty ateistów odwołujące się do ewolucjo‐ nizmu są chybione. Krytykując naturalizm, broni racjonalności teizmu jako głównego elementu światopoglądu naukowego2. Celowość stworzonego przez Boga świata jest dla niego oczywistością taką samą jak to, że Stwórca mógł tego dokonać na wiele sposobów. Plantinga twierdzi, że teizm nie jest sprzeczny z ewolucjonizmem, a jedynie z jego darwinowską wersją, i kolejno rozpatruje kilka argumentów ewolucjonistycznych wysuwanych przeciw teizmowi. Broni spójności teizmu na podstawie tezy, w zgodzie z którą przekonanie jest wiedzą, o ile jest wystarczająco trwałe oraz powstało w oparciu o zdrowy rozsądek oraz poznawczą aktywność umysłu. Niespójność teizmu i ewolucjonizmu jest kon‐ sekwencją niedoskonałości zdolności poznawczych ludzi zaprogramowanych na przetrwanie, a nie na poszukiwanie prawdy. Dennett, doceniając argumentację Plantingi, dopuszcza jej możliwość pod (przewrotnym) warunkiem akceptacji szeregu ingerencji w naturalne proce‐ sy. Rezygnuje z poszukiwania kontrargumentu przeciw teorii inteligentnego projektu3, twierdząc, że ewolucja może zachodzić w każdym świecie determi‐ nistycznym. Dennett uważa zmysły za najlepszy element/środek do adaptacji. Jednocześnie akcentuje, iż naturalizm jest obecny we wszystkich założeniach teorii naukowych, a mieszanie do nich sił nadprzyrodzonych sugeruje, że Plan‐ tinga jako naukowiec jest jednak teologiem4. Tak zapoczątkowana dyskusja rozwija się na kolejnych kartach książki. Nau‐ kowcy wymieniają argumenty, odpierają je, obalają, a nawet ośmieszają, czyta‐ jący zaś odnosi wrażenie, że ewolucja jest albo całkowicie zdeterminowana, albo losowa. Książka jest bardzo ciekawą polemiką. Od czytelnika wymaga uwagi i zaan‐ gażowania, gdyż wypowiedzi autorów, zwłaszcza te, które formułuje Plantinga, wyrażane są w mało przystępnym dla laika języku. To lektura dla osób zainte‐ resowanych tego rodzaju tematyką sporów, ceniących rzeczową, szczegółowo uzasadnioną argumentację. Polecam książkę wszystkim ceniącym „intelektual‐ ną gimnastykę" gwarantującą rozwój osobisty. Magdalena KŁECZEK* 2 To także problematyczne określenie, gdyż nauka jako taka - przynajmniej na poziomie deklaracji - jest neutralna światopoglądowo. 3 Teoria ta określana również jako inteligentny projekt (ang. intelligent design, ID) to koncepcja filozoficzna zakładająca, że wyjaśnienie pewnych cech wszechświata i żywych organizmów stanowi siła sprawcza - „inteligentna przyczyna", nie zaś tylko działające samoistnie procesy przyrodnicze, takie jak dobór naturalny i ewolucja. 4 Również to stwierdzenie koresponduje z uwagą o chrześcijańskiej filozofii analitycznej - sens ulega modyfikacji. * Doktorantka w Instytucie Filozofii i Socjologii, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie. E ‐mail: madlen1110@gmail.com.