Al fa uni ver zi tet, Be o grad DOI 10.5937/kultura1234395P UDK 27-67:26(049.32) originalan naučni rad AN TI SE MIT SKI DIS KURS KAO JE ZIČ KO-EKS PRE SIV NI PA TER NA LI ZAM Sa-že-tak: U ovom ra du iz no sim ne ko li ko na po me na o jed nom pri meru hri šćan skog an ti se mi ti zma. Reč je o do bro po zna tim an ti se mit skim sta vo vi ma, a ja ih raz ma tram na pri me ru ko ji za stu pa Zo ran Kin đić, u ra du s aka dem skim pre ten zi ja ma. Ja taj pri mer ko ri stim kao ilu- stra ci ju za ne pri hva tlji vost jed nog ob li ka dis kur ziv nog pa ter na li zma. Na i me, uka zu jem da, ka da su u pi ta nju te melj na es ha to lo ška uče nja avra mov skih re li gi ja, ni naj bla ži ob lik onog što sam ra ni je od re dio kao je zičko-eks pre siv ni pa ter na li zam - a što bi se ta ko đe mo glo na zva ti kon ver za ci o nim pa ter na li zmom - ne mo že bi ti ra zlo žno oprav dan. Ključ-ne-re-či:-an ti se mit ski dis kurs, pa ter na li zam, hri šćan stvo, Me si ja Oni-ko-ji-za-stu-pa-ju-ra-si-zam,-an-ti-se-mi-ti-zam,-mi-zo-gi-ni-ju-i-slično,- po-ne-kad- se- ža-le- na- ne-to-le-ran-ci-ju- pre-ma- nji-ho-vom- mi-šlje-nju.- Te-žal-be-ni-su-ne-u-te-me-lje-ne;- lju-di-ko-ji-ova-kve-sta-vo-ve-sma-tra- ju-ne-pri-hva-tlji-vim-obič-no-ima-ju- ten-den-ci-ju-da-pre-ma-nji-ma-ne- po-ka-zu-ju-na-ro-či-tu-tr-pe-lji-vost.-Ne-to-le-ran-ci-ja-pre-ma-ova-kvim-sta- vo-vi-ma--mo-že-se,-iz-me-đu-osta-log,-is-po-lja-va-ti-kao-za-kon-sko-in- kri-mi-ni-sa-nje-za-stu-pa-nja-ta-kvih-sta-vo-va,-kao-ne-zva-nič-na-po-li-ti-ka- su-zbi-ja-nja-ta-kvih-sta-vo-va,-sma-nji-va-njem-jav-nog-pro-sto-ra-za-nje- nu-pro-mo-ci-ju,-ili-npr.-kao-ra-zlo-žna-kri-ti-ka-ta-kvih-sta-vo-va.-Ka-da- se- ova-kvi- sta-vo-vi- iz-ra-ža-va-ju- sa- pre-ten-zi-ja-ma- da- bu-du- deo- ar- gu-men-ta-tiv-nog-dis-kur-sa-(npr.-fi-lo-zo-fi-je)-on-da-je,-sma-tram,-ovaj- po-sled-nji-pri-stup-ade-kva-tan. Lju-di-ma- bi- tre-ba-lo- omo-gu-ći-ti- da- ob-ja-ve- svo-je- tek-sto-ve- u- ko- ji-ma- od-go-va-ra-ju- na- pri-go-vo-re- sop-stve-nom- ra-du- ko-ji- su- iz-ne-li- dru-gi.-Da-li-će-na-te-tek-sto-ve-bi-ti-od-go-vo-re-no-osta-je-za-pro-ce-nu- oni-ma-sa-ko-ji-ma-se-o-ne-kom-pi-ta-nju-spo-re.- ALEKSANDAR PRNJAT 396 ALEKSANDAR PRNJAT Zo-ra-nu-Kin-đi-ću-ni-je-us-pe-lo-da-ob-ja-vi-svoj-čla-nak-„Kri-tič-ki-osvrt- na- raz-li-ko-va-nje-zna-nja- i-ve-re"-u-ča-so-pi-su-Fi lo zo fi ja i dru štvo, gde- je- ob-ja-vljen-moj- tekst1,- u- ko-jem- kao- ilustraciju- u- fusnoti- navodim-ne-ke-sta-vo-ve-ko-je-je-iz-neo-u-svom-ra-du-„Me-si-janska- ide-ja-u-no-vo-ve-kov-nom-ju-da-i-zmu"2,-i-tvr-dim-da-pripadaju-ar-se- na-lu-hri-šćan-skog-an-ti-se-mi-ti-zma-ko-ji-bi-se,-po-Ha-ni-Arent-(Han- nah- Arendt),- mo-gli- oka-rak-te-ri-sa-ti- i- kao- sta-ra- ver-ska- mr-žnja- pre-ma- Je-vre-ji-ma.- Čla-nak-mu- ni-je- pri-hva-ćen- ni- u- dru-ga- če-ti-ri- ča-so-pi-sa.-Ka-da- sam- to- sa-znao,- po-nu-dio- sam-mu- da- ga- ob-ja-vi- u-te-ma-tu-ko-ji-sam-pri-re-đi-vao---u-Kul tu ri.-Svo-ju-po-nu-du-ni-sam- po-vu-kao-ni-ka-da-sam-vi-deo-da-u-tek-stu-ne-od-u-sta-je-od-svo-jih,- po-mom-mi-šlje-nju,- iz-u-zet-no- spor-nih- is-ka-za.-Prvo-ću-njih-pro- ko-men-ta-ri-sa-ti- tako- što- ću- ponoviti- i- dodatno- eksplikacirati- ono-što-sam-već-rekao. Mo-žda- će- za-to-ovo- li-či-ti- pre-na- raš-či-šća-va-nje- te-re-na,- ne-go-na- iz-grad-nju-bi-lo-če-ga-no-vog.-I-to-raš-či-šća-va-nje-te-re-na-ko-ji-je-iz-gle- da-već-u-na-če-lu-raš-či-šćen;-ali-odav-no-zna-mo-da-se-to-po-si-na-šeg- judeo-hri-šćan-skog-pre-da-nja-(a-pod-ovim-mi-slim-i-na-se-ku-lar-ni-pol- evrop-ske-kul-tu-re,-jer-i-ona-svoj-ko-ren-ima-u-ju-deo-hri-šćan-skoj-tra- di-ci-ji),-mo-gu-odr-ža-va-ti-ži-vim-je-di-no-kroz-stal-no-no-va-na-sto-ja-nja- pro-duk-tiv-nog-pri-sva-ja-nja,-od-no-snog-pre-da-nja. Pri-zna-jem- da- sam- se- na-dao- da- će-Kin-đić- uvi-de-ti- du-bo-ko- uz- ne-mi-ru-ju-će- aspek-te- svo-jih- sta-vo-va- i- da- će- ih- ko-ri-go-va-ti.- Na- vo-dim-sta-vo-ve-ko-je-sam-već-ko-men-ta-ri-sao,-a-ko-je- je-Kin-đić-u- međuvremenu-do-slov-no-po-no-vio,-bez-ika-kve-ogra-de: „Upr-kos-broj-nim-pro-roč-kim-na-zna-ka-ma,-ogra-ni-čiv-ši-se-na-usko,- na-ci-o-na-li-stič-ko-po-li-tič-ko- shva-ta-nje- Me-si-je,- spu-ta-ni- le-ga-li-stič- kim-ra-bin-skim-du-hom,-ni-su-bi-li-pri-jem-či-vi-za-Hri-sto-vu-uni-ver- zal-nu-mi-si-ju-spa-se-nja.-Ne-sa-mo-što-su-ra-za-pe-li-Hri-sta,-ne-go-je-i- ve-ći-na- je-vrej-skog-na-ro-da,- upr-kos-Du-hom-Sve-tim-na-dah-nu-tom- de-lat-no-šću-apo-sto-la,-osta-la- tvr-do-kor-na-u-od-bi-ja-nju-po-ka-ja-nja- i- pri-zna-va-nja-Isu-sa-za-Me-si-ju,-tj.-Hri-sta.-...-Ne-pri-hva-tiv-ši-pra-vog- Me-si-ju,-Je-vre-ji-ni-su-od-u-sta-li-od-me-si-jan-ske-ide-je"3. Mo-ram-pri-zna-ti-da-mi-je-an-ti-se-mi-ti-zam-ovih-sta-vo-va-iz-gle-dao,-a- i-sa-da-mi-iz-gle-da,-sa-mo-o-či-gle-dan.-Kin-đić-ka-že-da-sam-ih-naveo- kao- ilu-stra-ci-ju- za- svo-ju- te-zu- „da- je- ne-pri-me-re-no- iz-ri-ca-ti- ka- tegorič-ke-tvrd-nje-ta-mo-gde-bi-ume-sni-je-bi-lo-iz-ne-ti-ogra-du-da-se- 1- Pr-njat-A.,-O-je-zič-ko-eks-pre-siv-nom-pa-ter-na-li-zmu:-re-pli-ka-Mi-ha-i-lu-Mar-ko-vi-ću,- Fi lo zo fi ja i dru štvo-br.-3,-Be-o-grad-2009. 2- Z.-Kin-đić,-Me-si-jan-ska-ide-ja-u-no-vo-ve-kov-nom-ju-da-i-zmu,-Fi lo zo fi ja i dru štvo 1,-2009. 3- Ibid.,- str.- 50-51;- Kinđić- Z.,- Kritički- osvrt- na- razlikovanje- znanja- i- vere,- Kultura br. 134,-2012,-str.-388-389. 397 ALEKSANDAR PRNJAT ra-di-sa-mo-o-ve-ro-va-nju"4.-Ja-to-za-i-sta-i-tvr-dim.-Ta-ko-đe-sma-tram- da-ne-bi-bi-lo-na-od-met,-pri-li-kom-iz-ja-šnja-va-nja-o-na-šim-uve-re-nji- ma-ko-ja-se-ti-ču-po-sled-njih-stva-ri,-pri-po-me-nu-ti-da-je-reč-o-ve-ro- va-nji-ma.-Kin-đi-će-ve-for-mu-la-ci-je-na-veo-sam-kao-ilu-stra-ci-ju-da-se,- me-đu-tim,-čak-i-u-es-ha-to-lo-škim-pi-ta-nji-ma-de-ša-va-da-se,-uz-de-kla- ra-tiv-no-uz-dr-ža-va-nje-od-iz-ri-ca-nja-ka-te-go-rič-kih-su-do-va,-po-ne-kad- i-sa-svim-bru-tal-no-iz-ra-ža-va-stav-da-su-oni-či-ja-su-ve-ro-va-nja-dru- gači-ja---u-za-blu-di.-To-je-slu-čaj--ka-da-Kin-đić-ka-že-da-će-se-pi-ta-nje- ko-je-u-pra-vu-re-ši-ti-do-la-skom-isti-ni-tog-Me-si-je.-Oko-ovo-ga-bi-se- ve-ru-ju-ći-Je-vre-ji-i-hri-šća-ni-u-na-če-lu-slo-ži-li,-sa-mo-što-je-za-hri-šća- ne-reč-o-dru-gom-do-la-sku.5-Za-ate-i-ste-ovo-je,-pro-sto-i-jed-no-stav- no,-ne-što-što-se-ni-ka-da-ne-će-de-si-ti. Ako-bi-ga-oce-nji-va-li-u-ter-mi- ni-ma-kon-cep-ci-je-o-je-zič-ko-eks-pre-siv-nom-pa-ter-na-li-zmu6,-ovo-bi- bio-pri-hva-tlji-vo-su-zdr-žan-stav.-Me-đu-tim,-ako-obra-ti-mo-pa-žnju-i- na-Kin-đi-ćev-is-kaz-„pro-blem-za-one-ko-ji-po-gre-še-u-pro-ce-ni-je-u- to-me-što-će- ta-da-bi-ti-pre-ka-sno-za-pro-me-nu-mi-šlje-nja- i-po-ka-ja- nje"7,-on-da-bi-tu-mo-gli-da-pre-po-zna-mo-i-upe-ča-tlji-vu-ilu-stra-ci-ju- im-pli-cit-nog-je-zič-ko-eks-pre-siv-nog-pa-ter-na-li-zma,-ot-pri-li-ke-na-sle- de-ćoj-li-ni-ji:-„Po-što-ja-znam-(mi-zna-mo)-da-je-Isus-Me-si-ja-i-po-što- znam-(zna-mo)-da-vi-Je-vre-ji-(i-osta-li)-ko-ji-to-na-vre-me-ne-pri-hva- ti-te-ne-će-te-do-bro-pro-ći-po-sle-dru-gog-do-la-ska,-upo-zo-ra-vam-(upo- zo-ra-va-mo)-vas-da-je-u-va-šem-naj-bo-ljem-in-te-re-su-da-to-pri-hva-ti- te".-Reč- je-o- jed-nom-ob-li-ku-dis-kur-ziv-nog-pa-ter-na-li-zma,-onom- ko-ji-osta-je-na-iz-ri-ca-nju-sa-ve-ta-ili-ko-men-ta-ra,-ali-ko-ji-ne-bi-mo-rao- da-pro-iz-ve-de-da-lje-po-sle-di-ce-u-vi-du-ne-po-sred-nog-ogra-ni-ča-va-nja- slo-bo-de-ili-auto-no-mi-je.-Za-to-je-ovaj-ob-lik-pa-ter-na-li-zma-Mi-ha-i-lo- Mar-ko-vić- al-ter-na-tiv-no- ime-no-vao- kao- be-nig-ni8,- a- ta-ko-đe- bi- se- mo-gao-na-zva-ti-i-kon-ver-za-ci-o-nim-pa-ter-na-li-zmom.- Od-go-voarajući-na-oce-nu-o-an-ti-se-mi-ti-zmu-go-re-po-me-nu-tih-sta-vo- va,-Kin-đić-pi-še:-„Pre-ne-go-što-se-usred-sre-di-mo-na-raz-li-ku-iz-me- đu-zna-nja-i-ve-re,-pre-i-spi-taj-mo-da-li-tvrd-nja-da-ve-ći-na-Je-vre-ja-ni-je- pre-po-zna-la-pra-vog-Me-si-ju-i-da-sto-ga-još-uvek-oče-ku-je-do-la-zak- svog-Me-si-je-pod-ra-zu-me-va-an-ti-se-mi-ti-zam.-Ako-je-ta-tvrd-nja-an- ti-se-mit-ska,-to-bi-zna-či-lo-da-je-hri-šćan-stvo-kao-ta-kvo-an-ti-se-mit- sko,-jer-ono-po-či-va-upra-vo-na-uve-re-nju-da-je-Isus-Na-za-re-ća-nin- Me-si-ja,-tj.-Hri-stos.-Onaj-ko-bi-za-rad-ver-ske-to-le-ran-ci-je,-po-li-tič-ke- 4- Kin-đić-Z.,-Kri-tič-ki-osvrt-na-raz-li-ko-va-nje-zna-nja-i-ve-re,-Kul tu ra br.-134,-2012,- str.-388. 5- O-ovo-me,-iz-me-đu-osta-log,-sve-do-či-Мт-24:-3-27,-kao-i-sed-mi-član-Ni-keo-ca-ri- grad-skog-Sim-vo-la-ve-re. 6- Pr-njat-A.,- Cr-kva- i- pa-ter-na-li-zam:- od-go-vor-Mi-ha-i-lu-Mar-ko-vi-ću,-Fi lo zo fi ja i dru štvo, vol-19,-br.-2,-str.-255-256. 7- Kin-đić-Z.,-Me-si-jan-ska-ide-ja-u-no-vo-ve-kov-nom-ju-da-i-zmu,-Fi lo zo fi ja i dru štvo br.-1,-2009,-str.68. 8- Mar-ko-vić-M.,-Pa-ter-na-li-zam-i-kri-ti-ka-–-od-go-vor-Alek-san-dru-Pr-nja-tu,-Fi lo zo fi ja i dru štvo,-vol.-20,-br.1,-str.-281. 398 ALEKSANDAR PRNJAT ko-rekt-no-sti- i- sl.- od-u-stao- od- ta-kve- tvrd-nje,- pre-stao- bi- da- bu-de- hri-šća-nin"9. Ni-sam-re-kao-da-„tvrd-nja-da-ve-ći-na-Je-vre-ja-ni-je-pre-po-zna-la-pra- vog-Me-si-ju- i-da-sto-ga- još-uvek-oče-ku-je-do-la-zak-svog-Me-si-je"- pod-ra-zu-me-va-an-ti-se-mi-ti-zam,-ali-bih-re-kao-da-ona-pod-ra-zu-me-va- da-onaj-ko-je-iz-go-va-ra-zna-ko-je-pra-vi-Me-si-ja.-Ja,-na-pri-mer,-ve- ru-jem-da-je-Isus-iz-Na-za-re-ta-isti-ni-ti-Me-si-ja,-ali-ne-vi-dim-ka-ko-bih- mo-gao-da-pre-ten-du-jem-da-je-tu-reč-o-zna-nju-ko-je-je-upo-re-di-vo-sa- zna-njem-o-ko-jem-go-vo-ri-mo-u-na-u-ci.10 U- pot-pu-no-sti- se- sla-žem- sa- Kin-đi-će-vom- tvrd-njom- da- hri-šćan- stvo- „po-či-va- upra-vo- na- uve-re-nju- da- je- Isus-Na-za-re-ća-nin-Me- si-ja,-tj.-Hri-stos"11.-Ne-da-kle-na-zna-nju,-već-na-uve-re-nju.-Ni-sam- me-đu-tim- si-gu-ran- ka-ko- se- ona- sla-že- sa- Kin-đi-će-vim- do-vo-đe- njem-u-pi-ta-nje-raz-li-ko-va-nja-zna-nja-i-ve-re.-A-ni-sam-baš-si-gu-ran- ni-da-li-je-po-re-klo-te-raz-li-ke-do-bro-lo-ci-ra-no-u-pro-sve-ti-telj-stvo12, ako- se- pod- tim- podrazumeva,- kako- izgleda,- osam-na-e-sto-ve- kov-no- pro-sve-ti-telj-stvo- koje- personifikuje- Volter- (Voltaire)13.- Pre- bih- ga- lo-ci-rao- u- antič-ko- grč-ko- pro-sve-ti-telj-stvo- (u- smi-slu- u- ko-jem- su- o- nje-mu-pi-sa-li-Ador-no,-Ga-da-mer- ili- Sten-li-Ro-zen- (T.- W.- Adorno,- H.- G.- Gadamer,- Stanley- Rosen),- na- pri-mer,- kod-Pla-to-na14. Kin-đić- da-lje- ka-že:- "Upr-kos- to-me- što- je- to-kom- isto-ri-je- bi- lo- ne- sa-mo- is-po-lja-va-nja- ver-ske- mr-žnje- pre-ma- Je-vre-ji-ma- ne- go- i- po-gro-ma,- ipak- bi- kraj-nje- jed-no-stra-no- bi-lo- re-ći- da- je- hri- šćan-stvo- an-ti-se-mit-sko.- Na-i-me,- sam- Isus- je- je-vrej-skog- po-re- kla,- baš- kao- i- nje-go-va-maj-ka,- naj-bli-ži- uče-ni-ci- i- čla-no-vi- pr-vih- hri-šćan-skih-za-jed-ni-ca". Kin-đić- bi- mo-gao- da- po-ku-ša- sa- ne-kim- dru-gim- ar-gu-men-ti-ma- da- po-bi-ja- tvrd-nju,- ko-ju- ja- ni-sam- ni- iz-neo,- da- je- hri-šćan-stvo- 9- Kin-đić-Z.,-Kri-tič-ki-osvrt-na-raz-li-ko-va-nje-zna-nja-i-ve-re,-Kul tu ra 134,-2012,-str.- 389. 10-Kao-što-ne-vi-dim-ni-da-ana-lo-gi-ja-iz-me-đu-po-ve-re-nja-ko-je-la-i-ci-po-kla-nja-ju-mo- guć-no-sti-pro-ve-re-na-uč-nih-re-zul-ta-ta-i-mo-guć-nost-da-se-oni-ko-ji-ne-po-se-du-ju- mi-stič-ka-is-ku-stva-oslo-ne-na-na-čel-nu-mo-guć-nost-pro-ve-re-mi-stič-kih-uvi-da---po- ga-đa-u-me-tu.-Upor.-Kin-đić-Z.,-2012,-str.392.-Ona-je-mo-žda-re-to-rič-ki-efekt-na,- ali-ni-je-uver-lji-va.- 11-Ibid.,-str.-389. 12-Ibid.,-str.-389. 13-Ibid.,-str.-393. 14-Na-pad-na-Pla-to-no-vo-raz-li-ko-va-nje-zna-nja-i-mne-nja-do-šao-je-sa-sa-svim-dru-gog- kra-ja-sa-vre-me-nog-idej-nog-spek-tra-u-od-no-su-na-''re-li-gi-o-zne-mi-sli-o-ce'',-na-i-me- od-Ri-čar-da-Ror-ti-ja.-Upor.-Rorty-R.,-Con se qu en ces of prag ma tism,-Uni-ver-sity- of-Min-ne-so-ta-Press,-2003,-str.-16,-a-uz-ovo-upor.-ta-ko-đe-i-Pr-njat-A.,-Ri čard Ror ti, Kon se kven ce prag ma ti zma,-Ar-hiv-za-prav-ne-i-dru-štve-ne-na-u-ke,-79,-4,- 1993,-str.-778.- 399 ALEKSANDAR PRNJAT antisemit-sko15:-po-zi-va-nje-na-či-nje-ni-cu-da-su-Isus,-nje-go-va-maj- ka- i- naj-bli-ži- uče-ni-ci- je-vrej-skog- po-re-kla16,- bi-la- je- sva-ka-ko- po- zna-ta-svim-za-stup-ni-ci-ma-hri-šćan-skog-an-ti-se-mi-ti-zma,-pa-ih-i-ni-je- spre-či-la-u-an-ti-se-mi-ti-zmu.- U-na-stav-ku-či-ta-mo-sle-de-će:-"Bu-du-ći-da-je-po-hri-šćan-stvu-Bog- lju-bav,- da- ono- uči- da- tre-ba- vo-le-ti- či-ta-vu- tvo-re-vi-nu,- pa- sa-mim- tim- i- svo-je-ne-pri-ja-te-lje,- ose-ća-nje-mr-žnje-bi-bi-lo- te-ško-pri-pi-sa- ti- du-hov-no- uz-na-pre-do-va-lim- hri-šća-ni-ma.- Pre- bi- se- mo-glo- re-ći- da-je-stav-od-bi-ja-nja-ka-rak-te-ri-sti-čan-za-ju-da-i-zam.-Za-raz-li-ku-od- hri-šćan-stva,- ko-je- se-be- do-ži-vlja-va- kao- na-do-ve-zi-va-nje- na- sta-ro- za-vet-nu-tra-di-ci-ju,-ju-da-i-zam-od-ba-cu-je-Isu-sa,-tvr-de-ći-da-se-ne-ra-di- o-Me-si-ji-već-o-va-ra-li-ci,- je-re-ti-ku- i-sl.-Ta-kva- tvrd-nja-sva-ka-ko- je- uvre-dlji-va-za-hri-šća-ne,-u-naj-ma-nju-ru-ku-kao-i-ona-o-Je-vre-ji-ma- kao-'Bo-go-u-bi-ca-ma'".- Ose-ća-nje-mr-žnje-se-za-i-sta-ne-bi-mo-glo-oče-ki-va-ti-kod-„du-hov-no- uz-na-pre-do-va-lih"-hri-šća-na.-Kao-uosta-lom-ni-kod-„du-hov-no-uz- na-pre-do-va-lih"-pri-pad-ni-ka-ju-da-i-zma,-isla-ma,-hin-du-i-zma-itd.,-ali- ni- kod-ate-i-sta.-Ne-ću-ov-de-ula-zi-ti- u- raz-ma-tra-nje-kri-te-ri-ju-ma-za- du-hov-nu-uz-na-pre-do-va-lost,-jer-bi-se-od-su-stvo-mr-žnje-ve-ro-vat-no- na-met-nuo-kao-je-dan-od-glav-nih,-što-bi-pri-lič-no-obe-sna-ži-lo-ovaj- ar-gu-ment.-Ov-de-bih-pre-uka-zao-na-jed-nu-dru-gu-okol-nost-u-opi-su- hri-šća-na-i-Je-vre-ja.-Jed-ni-su-se-po-ka-ja-li,-dru-gi-osta-ju-tvr-do-gla-vi-u- od-bi-ja-nu-po-ka-ja-nja;-jed-ni-ma-bi,-bar-ka-da-su-du-hov-no-uz-na-pre-do- va-li,-bi-lo-te-ško-pri-pi-sa-ti-ose-ća-nje-mr-žnje,-za-dru-ge-je-ka-rak-te-ri- sti-čan-stav-od-bi-ja-nja;-jed-ni-se-na-do-ve-zu-ju-na-tra-di-ci-ju-dru-gih,-ali- ovi-dru-gi-iz-ri-ču-tvrd-nje-sva-ka-ko-uvre-dlji-ve-za-one-pr-ve.-Kao-da- ov-de-po-sto-ji-iz-ve-stan-ma-li-dis-ba-lans. Ve-ro-va-ti-se-mo-že-u-raz-li-či-te-stva-ri.-Ja,-na-pri-mer,-ve-ru-jem-da-i- tek-sto-ve-ko-ji-za-stu-pa-ju,-po-mom-mi-šlje-nju,-ne-pri-hva-tlji-ve-sta-vo- ve,-tre-ba-ob-ja-vi-ti.-I-ve-ru-jem-da-sa-tim-sta-vo-vi-ma-tre-ba-po-le-mi-sa- ti.-Ali,-ta-ko-đe,-i-da-po-sto-je-gra-ni-ce-ar-gu-men-ta-tiv-nog-go-vo-ra.-Kao- što-ve-ru-jem-i-da-o-pi-ta-nju-an-ti-se-mit-skog-dis-kur-sa-sa-Kin-đi-ćem-u- bu-du-će-ne-ću-na-sta-vlja-ti-de-ba-tu. LI-TE-RA-TU-RA: Све то пи смо. Но ви за вјет Го спо да на шег Ису са Хри ста.-Тре-ће- ис-пра-вље-но-из-да-ње.-Бе-о-град:-Све-ти-ар-хи-је-реј-ски-си-нод-Срп-ске- пра-во-слав-не-цр-кве,-1997. Kin-đić-Z.,-Me-si-jan-ska-ide-ja-u-no-vo-ve-kov-nom-ju-da-i-zmu,-Fi lo zo fi ja i dru štvo,-vol.-20,-br.-1,-2009,-str.-49-68. 15-Za-te-zu-da-je-hri-šćan-sko-ve-ro-va-nje-da-je-Isus-Me-si-ja-osnov-hri-šćan-skog-an-ti- se-mi-ti-zma-upor.-Re-ut-her-R.-R.,-Fa ith and Fra tri ci de:The the o lo gi cal ro ots of an ti-Se mi tism,-Se-a-bury-Press,-New-York-1974. 16-Ve-ro-vat-no-bi-bi-lo-bo-lje-di-rekt-no-re-ći-da-su-bi-li-Je-vre-ji,-ume-sto-upo-tre-blja-va- nja-for-mu-la-ci-je-o-je-vrej-skom-po-re-klu. 400 ALEKSANDAR PRNJAT Kin-đić-Z.,-Kri-tič-ki-osvrt-na-uobi-ča-je-no-raz-li-ko-va-nje-ve-re-i-zna-nja,-Kul- tu ra--br.-134,-Be-o-grad-2012,-str.-388-394. Pr-njat-A.,-Ri čard Ror ti, Kon se kven ce prag ma ti zma,-Ar-hiv-za-prav-ne-i- dru-štve-ne-na-u-ke,-vol.-79,-br.-4,-1993,-str.-777-778.- Pr-njat-A.,-Cr-kva-i-pa-ter-na-li-zam:-od-go-vor-Mi-ha-i-lu-Mar-ko-vi-ću,-Fi lo zo fi- ja i dru štvo, vol-19,-br.-2,-str.-253-256. Pr-njat-A.,-O-je-zič-ko-eks-pre-siv-nom-pa-ter-na-li-zmu:-re-pli-ka-Mi-ha-i-lu-Mar- ko-vi-ću,-Fi lo zo fi ja i dru štvo-vol.-20,-br.-3,-Be-o-grad-2009. Mar-ko-vić--M.,-Pa-ter-na-li-zam-i-kri-ti-ka-–-od-go-vor-Alek-san-dru-Pr-nja-tu,- Fi lo zo fi ja i dru štvo,-vol.-20,-br.1,-str.-281-282. Re-ut-her-R.-R.,-Fa ith and Fra tri ci de:The the o lo gi cal ro ots of an ti-Se- mi tism,Se-a-bury-Press,-New-York-1974. Rorty-R.,-Con se qu en ces of prag ma tism,-Uni-ver-sity-of-Min-ne-so-ta- Press,-2003. Alek-san-dar-Pr-njat Al-fa-Uni-ver-sity,-Bel-gra-de ANTI-SEMITIC-DISCOURSE-AS-LINGUISTIC- EXPRESSIVE-PATERNALISM Ab-stract In- this-paper,- I- present- some- remarks-about- an-example-of-Christian- anti-Semitism.-It-is-about-well-known-anti-Semitic-attitudes-that-Zoran- Kindjic-supports-in-his-paper-with-some-scholarly-pretensions.-I-use-this- example-to-illustrate-one-kind-of-unacceptable-paternalistic-discourse.- Namely,-I-argue-that-when-it-comes-to-basic-eschatological-teachings-of- Abrahamic-religions,-even-the-mildest-form-of-what-I-have-previously- defined-as-linguistic-expressive-paternalism-–-what-could-also-be-called- conversational-paternalism-–-cannot-be-reasonably-justified.- Key-words: anti-Semitic Discourse, paternalism, Christianity, Messiah