Reviews	/	Recenzje Czesław GŁOMBIK, Husserl und die Polen. Frühgeschichte einer Rezeption. Aus dem Polnischen übersetzt von Christoph Schatte Würzburg: Königsausen & Neumann 2011, 210 s. [zawiera indeks osobowy] W serii Orbis Phaenomenologicus (wydawnictwo Königshausen & Neumann) ukazała się praca Czesława Głombika Husserl	und	die	Polen.	Früh- geschichte	einer	Rezeption. Jest to niemiecki przekład - autorstwa Christopha Schattego - książki Husserl i	Polacy.	Pierwsze spotkania, wczesne reakcje wydanej przez katowickie Wydawnictwo Gnome w roku 1999. W wersji niemieckiej rozprawa poprzedzona jest dodatkowo krótkim słowem wstępnym Hansa Reinera Seppa, prezentującym zarówno tematykę samej rozprawy, jak i nakreślającym krótko dzieje polskiej fenomenologii od jej początków aż po czasy współczesne. Badania przeprowadzone w Husserl	und	die	Polen mają charakter historyczno-filozoficzny. Autor, rekonstruując - z dużą dbałością o szczegóły - losy wczesnej recepcji myśli Husserla wśród Polaków, wydobywa z bibliotecznych i prywatnych archiwów szereg nieznanych bądź zapomnianych dokumentów, w tym trudno dostępnych rękopisów oraz korespondencji. Dokumentacyjna precyzja stanowi bez wątpienia jeden z największych walorów całej pracy. Pierwszy rozdział rozprawy ukazuje niemal całkowicie zapomnianą postać Aleksandra Rozenbluma. W rozdziale drugim przeprowadzona zostaje rekonstrukcja wczesnych losów psychologa Stefana Błachowskiego. Dzieje - zwłaszcza młodzieńcze - tego uczonego zawierają wiele luk i niedopowiedzeń, które autor Husserl	und	die	Po- len stara się na podstawie zachowanych materiałów jak najskrupulatniej wypełnić. Rozenblum i Błachowski byli pierwszymi Polakami, którzy udali się na studia do Getyngi i uczestniczyli w zajęciach Husserla. Z kręgiem Husserlowskim szczególnie silnie związany był Rozenblum, bardzo zresztą ceniony przez getyngeńskich fenomenologów (między innymi Edith Stein i Romana Ingardena), choć niestety - przypominający w tym Johannesa Dauberta - niczego niepublikujący. Zachowały się właściwie tylko krótkie informacje o kilku wygłoszonych przez niego wykładach - pierwszy z nich (wygłoszony 14 marca 1916 roku) był w ogóle pierwszym wykładem poświęconym fenomenologii Husserla na ziemiach polskich. Błachowski (późniejszy profesor UAM w Poznaniu, wykształcony w kręgu Kazimierza Twardowskiego) zalicza się z kolei do szerokiego grona osób studiujących w Getyndze, którzy zainteresowani innymi kierunkami studiów nie należeli do ścisłego kręgu uczniów twórcy fenomenologii, a tyko uczęszczali na jego zajęcia, wyraźnie z nim sympatyzując. W przypadku Błachowskiego rolę priorytetową odgrywała bowiem psychologia eksperymentalna, którą w Getyndze zajmował się Georg Elias Reviews	/	Recenzje 391 Müller. Zestawienie losów Rozenbluma i Błachowskiego pozwala autorowi rozprawy Husserl und die Polen pokazać dwa odmienne sposoby oddziaływania i funkcjonowania Husserla w życiu akademickim getyngeńskiego uniwersytetu. Całość rozprawy dopełniają dwa kolejne rozdziały, jeden poświęcony Romanowi Ingardenowi i jego pierwszym kontaktom z uniwersytetem getyngeńskim, drugi omawiający stosunek do myśli Husserla tych polskich filozofów, którzy jako pierwsi zaczęli wykazywać zainteresowanie poglądami twórcy fenomenologii. W grupie tej zostali uwzględnieni: Władysław Heinrich, Jan Łukasiewicz, Bronisław Bandrowski i Kazimierz Ajdukiewicz. Heinrich był w ogóle pierwszym polskim autorem, który pisał o Husserlu. W roku 1895 opublikował on recenzję z Huserlowskiej Phi- losophie	der	Arithmetik.	Łukasiewicz, Bandrowski i Ajdukiewicz należeli - podobnie jak Błachowski - do grona uczniów Kazimierza Twardowskiego. Łukasiewicz pozostawał w młodości pod silnym wpływem pierwszego tomu Badań logicznych,	dzięki niemu wypracował własne stanowisko antypsychologistyczne, Bandrowski i Ajdukiewicz wyjechali zaś do Getyngi na studia. Ajdukiewicz uczestniczył w zajęciach Husserla i przez jakiś czas brał aktywny udział w pracach getyngeńskiego koła fenomenologów (zachowała się nawet jedna jego rozprawa z tamtego okresu). Jeśli chodzi o Bandrowskiego, to jego kontakty z Husserlem nie są potwierdzone (w Getyndze interesowała go głównie psychologia eksperymentalna). Niemniej pisma Bandrowskiego świadczą o tym, iż bardzo dobrze przyswoił on sobie podstawowe idee Badań	logicznych. Jak już wspomniano, rozprawa Czesława Głombika wnosi - dzięki dbałości o historyczne detale - wiele interesujących, dotąd nieznanych szczegółów. Warta odnotowania jest chociażby dokonana przez autora rekonstrukcja pierwszych, niezrealizowanych niestety, planów przekładowych Badań logicznych. Również we w miarę dobrze znanych losach biografii Romana Ingardena pojawia się kilka nowych szczegółów - chociażby nieznany wcześniej fakt, iż główną motywacją wyjazdu Ingardena do Getyngi nie była bynajmniej fenomenologia, lecz zamiar podjęcia studiów matematycznych. Można tylko żałować, iż tematyka całej rozprawy została zawężona wyłącznie do wczesnej recepcji fenomenologii Husserla okresu getyngeńskiego. Ze względu na to zawężenie nie został bowiem uwzględniony najważniejszy - po Romanie Ingardenie - polski fenomenolog, który miał bezpośredni kontakt z Husserlem w późniejszym (fryburskim) okresie aktywności badawczej autora Badań logicznych. Chodzi mianowicie o Leopolda Blausteina. Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku Blaustein skupił wokół siebie niewielkie grono lwowskich filozofów 392 Reviews	/	Recenzje zainteresowanych fenomenologią. Z tego punktu widzenia historyczno- -filozoficzne badania nad dziejami polskiej fenomenologii, do których rozprawa Czesława Głombika wnosi bardzo istotny wkład, domagają się twórczej kontynuacji. Miejmy nadzieję, że zostanie ona kiedyś podjęta. Wojciech	Hanuszkiewicz